“Retrograde” is een officiële militaire term voor de processen die betrokken zijn bij het verplaatsen van een basis, het terugtrekken uit een territorium, voor regelrechte terugtrekkingen. De officiële taal omschrijft retrograde als een “georganiseerde beweging weg van de vijand” en dat is wat Heineman vastlegt, in angstaanjagende sequenties waarin de Special Forces-eenheid afdrukken en kaarten verbrandt, computers verwijdert, hun aanwezigheid tot nul reduceert en niets achterlaat. (Hier is een interessant artikel over de omvang van de retrograde operatie in Afghanistan.) Retrograde heeft natuurlijk symbolische astrologische connotaties, die moeilijk te vermijden zijn als je getuige bent van de pure chaos en paniek die losbarsten wanneer de Amerikanen aan de retrograde operatie beginnen.

De scènes op de luchthaven van Kabul haalden de voorpagina’s van kranten over de hele wereld. De beelden in de documentaire zijn angstaanjagend en hartverscheurend. De partituur van H. Scott Salinas is treurig, elegisch en – vanzelfsprekend – enorm triest. In combinatie met de gezichten van vrouwen, mannen en kinderen, waar zenuwen en wanhoop bijna op het huidoppervlak liggen, wordt het volle gewicht van de ontvouwende catastrofe gevoeld. Heineman draaide de film, samen met Timothy Grucza en Olivier Sarbil, en de toegang die ze kregen is buitengewoon (inclusief huiveringwekkende beelden van een triomfantelijke massabijeenkomst van de Taliban in Kabul). Dit is een ingewikkeld onderwerp en zeer verdeeld. Heineman geeft geen college. Hij richt zich op mensen, op Sadat, op zijn Groene Baret-collega’s, op Sadats mannen, van wie velen alleen maar naar Sadat staren, hulpeloos, naar hem kijkend om te zien wat ze nu moeten doen. Er is een moment waarop Sadat en zijn mannen zich verschansen in een kamp, ​​de lucht gevuld met het geluid van geweerschoten, de Taliban letterlijk precies daar, en een soldaat, zijn ogen groot en glanzend, zegt: “De situatie wordt erger. Wat moeten we doen?” Er is echt geen antwoord.

‘Ben je zelfs geboren toen deze oorlog begon?’ grapt een groene baret tegen een jonge Afghaanse soldaat. De soldaat lacht. Het is een grap omdat er veel op het spel staat en de situatie absurd en wanhopig is. De Groene Baret spreekt voor de hand en werkt al jaren samen met de Afghanen. De intimiteit tussen de mannen is een van de meest opvallende dingen aan ‘Retrograde’. Gezien de mislukte pogingen die rijken in de loop van de eeuwen hebben ondernomen om Afghanistan te ‘onderwerpen’, is de manier waarop dit allemaal is verlopen niet onverwacht. Maar het is moeilijk om de implicaties te vermijden, en de ondergang is desalniettemin tragisch.

De film eindigt met een lang slepend shot van een vrouw, tegen een hek gedrukt, starend naar de Amerikaanse soldaten, met een woordeloos gevoel van verlies, angst en hypervigilantie op haar gezicht. Koppel elke overgebleven close-up van een gezicht aan elkaar – een Afghaans gezicht of een Amerikaans/Australisch/Brits gezicht – en de hele tragedie is aanwezig. Je zou zelfs geen dialoog nodig hebben.

Op Nat Geo vanavond, 8 december. Morgen, 9 december, op Disney+.

By rhfhn